De Nederlandse onttovering van de melancholie

Abstract

De melancholie leek voor artsen in de 17e eeuw een Europese epidemie te zijn. De aandoening, die zijn oorsprong had in de humeurenleer van Galenus, was prominent aanwezig. In de vooruitstrevende Republiek vond in de 17e eeuw echter een mechanisering van het wereldbeeld plaats, die het gezag van de antieke auteurs fors aantastte. In dit onderzoek zullen we analyseren hoe deze paradigmawisseling zijn weerslag heeft op de beschrijvingen van de melancholie van medici en theologen uit de 17e eeuw. We zullen laten zien dat door de stugheid van de antieke theorieën er een geleidelijke omwenteling ontstond. In de tweede helft van de 17e eeuw leek er echter wel degelijk een breuk te ontstaan met het oude, religieuze wereldbeeld. Zaken als duivelsbezetenheid en de humeurenleer werden door deze laat 17e-eeuwse auteurs afgeschreven. In de plaats van deze oude ideeën werd de Cartesiaanse mechanisering van de wereld steeds meer omarmd.